Zelfstandigenwet moet opdrachtgevers meer zekerheid bieden
In ons eerdere artikel over de kabinetskoers rond ZZP’ers besprak ik de aangekondigde Zelfstandigenwet. Inmiddels is een aangepaste versie van het voorstel in internetconsultatie gegaan. De bedoeling is dat vooraf duidelijker wordt wanneer opdrachtgevers met zelfstandigen kunnen samenwerken. Daarvoor worden twee toetsen voorgesteld. Graag bespreken wij wat deze ontwikkelingen voor uw organisatie betekenen.
Een “veilige haven” voor zelfstandig werken
De Zelfstandigenwet moet duidelijk maken wanneer in ieder geval geen sprake is van een gezagsverhouding en daarmee van een arbeidsovereenkomst. Wie aan de voorgestelde voorwaarden voldoet én daadwerkelijk zo werkt, valt binnen de zogenoemde “veilige haven”.
Het voorstel introduceert daarvoor een zelfstandigentoets én een werkrelatietoets. Aan beide toetsen moet worden voldaan. Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel of een (schriftelijke) overeenkomst van opdracht is op zichzelf dus onvoldoende.
De zelfstandigentoets kijkt naar de ondernemer
De zelfstandigentoets richt zich op de werkende en het ondernemerschap. Het voorstel stelt eisen aan het aantal opdrachtgevers, voorzieningen tegen ondernemersrisico’s en de basisvoorwaarden voor het ondernemerschap. Denk bij die basisvoorwaarden aan een KvK-inschrijving en de verantwoordelijkheid voor de facturatie.
Een belangrijk criterium is dat de zelfstandige minimaal drie verschillende opdrachtgevers heeft gehad. Volgens de toelichting tellen het vorige kalenderjaar en het lopende kalenderjaar tot het toetsmoment mee. Het gaat dus niet om drie gelijktijdige opdrachtgevers. Wel moeten de opdrachten daadwerkelijk betekenis hebben, twee kleine opdrachten die uitsluitend worden toegevoegd om op papier aan het minimumaantal van drie te komen, bieden volgens de toelichting geen uitkomst.
De werkrelatietoets kijkt naar de samenwerking
Naast het ondernemerschap wordt de concrete opdracht beoordeeld. De werkrelatietoets ziet onder meer op de bedoeling van partijen om buiten een arbeidsovereenkomst te werken, de vrijheid om de werkzaamheden vorm te geven en de vrijheid om werktijden en werkplek te bepalen. Ook moet de zelfstandige voor eigen rekening en risico werken.
Voor opdrachtgevers betekent dit dat de gemaakte (schriftelijke) afspraken moeten aansluiten bij de dagelijkse uitvoering. Leg niet alleen vast welk resultaat wordt verwacht, maar beoordeel ook hoeveel ruimte de zelfstandige in de praktijk krijgt om de opdracht zelf uit te voeren.
Vaste werktijden sluiten zelfstandigheid niet altijd uit
Sommige werkzaamheden kunnen uitsluitend op een bepaalde locatie of op specifieke momenten worden uitgevoerd. Het wetsvoorstel houdt daarmee rekening. Een beperking die voortvloeit uit de aard van de opdracht hoeft niet te verhinderen dat aan de werkrelatietoets wordt voldaan.
Dat betekent echter niet dat ieder vast rooster verenigbaar is met de voorgestelde veilige haven. Van belang is waarom de werktijden vaststaan en hoeveel zelfstandigheid binnen de opdracht overblijft. Enkel de wens van een opdrachtgever om iemand volgens het reguliere (personeels-)rooster in te zetten, biedt daarvoor geen algemene vrijbrief.
Inhuur via een intermediair vraagt extra aandacht
Ook bij tussenkomst van een intermediair is het aantal opdrachtgevers relevant. Verricht de zelfstandige opdrachten voor één intermediair bij verschillende klanten van die intermediair, dan geldt dit volgens de toelichting op het wetsvoorstel als één opdrachtgever. Brengt de intermediair alleen partijen bij elkaar en sluit de zelfstandige zelf overeenkomsten met verschillende opdrachtgevers, dan kunnen die opdrachtgevers afzonderlijk meetellen.
Geen veilige haven betekent niet automatisch loondienst
Wordt niet aan één of beide toetsen voldaan, dan is zelfstandig werken niet automatisch uitgesloten. De arbeidsrelatie moet dan worden beoordeeld aan de hand van het bestaande kader van artikel 7:610 BW en de rechtspraak. Daarbij worden alle relevante omstandigheden in onderlinge samenhang gewogen.
Het voorstel biedt dus een aanvullende route naar zekerheid. Buiten die route blijft een afzonderlijke beoordeling nodig. Ook een zelfstandige met minder dan drie opdrachtgevers kan op grond van de huidige regels dus als zelfstandige werkzaam zijn.
Beoogde invoering in 2028
De internetconsultatie loopt tot en met 29 oktober 2026. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Het voorstel kan nog worden aangepast en moet nog door de Tweede en Eerste Kamer worden aangenomen. Opdrachtgevers kunnen zich dus op dit moment nog niet op de voorgestelde veilige haven beroepen.
Rechtsvermoeden bij een laag uurtarief treedt eerder in werking
Los van de Zelfstandigenwet is de wet over het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een laag uurtarief inmiddels aangenomen. De inwerkingtreding is vastgesteld op 31 december 2026.
Bij een tarief onder de toepasselijke grens kan de werkende zich op dit rechtsvermoeden beroepen. De opdrachtgever moet dan aantonen dat geen sprake is van een arbeidsovereenkomst. De grens bedraagt € 38,- exclusief btw per uur op peildatum 1 januari 2026 en wordt nog geïndexeerd. Een hoger tarief biedt op zichzelf geen zekerheid dat buiten een arbeidsovereenkomst wordt gewerkt.
Wat kunt u als opdrachtgever (nu) doen
Beoordeel bestaande en nieuwe samenwerkingen op basis van de huidige regels, eventueel vooruitlopend op het wetsvoorstel Zelfstandigenwet en het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij het (laten) werken onder een uurtarief van € 38,- excl. btw.
Breng het ondernemerschap van de zelfstandige in kaart, maak duidelijke afspraken over de uitvoering en controleer periodiek of de praktijk daarbij aansluit. Besteed bij inhuur via intermediairs ook aandacht aan wie daadwerkelijk de opdrachtgever is.
De voorgestelde Zelfstandigenwet kan op termijn meer zekerheid bieden. Tot die tijd blijft een zorgvuldige beoordeling van iedere samenwerking noodzakelijk. De aankondiging van nieuwe wetgeving neemt bestaande risico’s op schijnzelfstandigheid niet weg.
Heeft u vragen over de inzet van ZZP’ers binnen uw organisatie? Of wilt u bestaande samenwerkingen laten beoordelen? Neem contact op met Keizersgracht Ray Advocaten via 088-2342000 of info@keizersgrachtray.nl. Wij adviseren u graag.
